Jak sprawdzić jakość gazu w zbiorniku

Ile waży litr gazu płynnego?

Nie 0,5 kg. Litr waży od 0,484 do 0,628 kg — zależnie od temperatury i od tego, ile w mieszance jest propanu, a ile butanu. Wpisz dwie liczby z dokumentu dostawy i sprawdź, jaki gaz do zbiornika naprawdę Ci przyjechał.

Gęstość [kg/l]

z biletu / faktury

Temperatura [°C]

w czasie napełniania

Objętość [l] — opcjonalnie

ile litrów zatankowano

propan 50% butan 50%

Propan

50%

Butan

50%

Masa

1 092 kg

—

Dlaczego „0,5 kg za litr” to mit

Połowa internetu podaje jedną liczbę: 0,5 kg/l. To wygodne i nieprawdziwe. Gaz płynny się rozszerza — im cieplej, tym litr lżejszy. Ten sam czysty propan waży 0,559 kg/l przy −25 °C i tylko 0,484 kg/l przy +30 °C. To różnica ponad 15%.

Drugi czynnik to skład. Butan jest cięższy od propanu, więc im więcej butanu w mieszance, tym większa gęstość. Przy tej samej temperaturze +15 °C czysty propan ma 0,507 kg/l, a czysty butan 0,585 kg/l.

Co to znaczy w praktyce. Na dostawie 2000 litrów różnica między najlżejszym a najcięższym wariantem to blisko 290 kg gazu. Dlatego rozliczenie w kilogramach i rozliczenie w litrach to nie to samo — i dlatego na dokumencie dostawy zawsze powinna być podana gęstość oraz temperatura.

Skąd wziąć gęstość i temperaturę

Obie liczby drukuje licznik cysterny. Znajdziesz je na wydruku, który kierowca zostawia po napełnieniu — czasem nazywanym biletem — oraz na fakturze. Szukaj pozycji gęstość (albo density, kg/l) i temperatura (temp., °C).

Jeżeli na dokumencie nie ma tych danych, poproś o nie dostawcę. Bez nich nie da się zweryfikować, czy masa na fakturze zgadza się z tym, co faktycznie trafiło do zbiornika.

Dużo butanu — dlaczego to problem zimą

Butan przestaje odparowywać przy temperaturze około −0,5 °C. Propan radzi sobie do −42 °C. W zbiorniku naziemnym, przy mroźnej nocy, mieszanka z dużym udziałem butanu potrafi po prostu przestać oddawać gaz — kocioł gaśnie, a w zbiorniku „coś jeszcze jest”.

Dlatego gazem grzewczym do zbiornika jest zimą propan techniczny (minimum 95% propanu, w praktyce zwykle 97–99%). Mieszanka propan-butan jest tańsza, ale sezonowo zawodna. Jeśli kalkulator pokazał Ci ponad 20% butanu w dostawie grzewczej — warto o to zapytać dostawcę.

Tabela ASTM 54 — gęstość gazu płynnego

Wiersze to temperatura, kolumny to skład mieszanki w formacie propan/butan. Wartości podano w gramach na litr (0,546 kg/l = 546 g/l). Podświetlony wiersz odpowiada temperaturze wpisanej w kalkulatorze.

Gęstość gazu płynnego w g/l zależnie od temperatury i składu mieszanki propan/butan, wg tabeli ASTM 54.
°C	100/00	90/10	80/20	70/30	60/40	50/50	40/60	30/70	20/80	10/90	00/100
−25	559	567	573	579	586	594	600	608	613	621	628
−24	558	566	572	578	585	592	599	606	612	620	627
−23	557	565	571	577	584	591	598	606	611	619	626
−22	556	563	570	576	583	590	597	605	610	618	625
−21	555	562	569	575	582	589	596	604	609	617	624
−20	554	561	567	574	581	588	595	602	608	616	622
−19	552	560	566	573	579	587	594	601	607	615	622
−18	551	559	565	572	578	586	593	600	606	613	621
−17	550	558	564	571	577	585	592	599	605	613	620
−16	549	556	563	569	576	584	591	598	604	612	618
−15	548	555	562	568	575	583	589	597	603	610	617
−14	546	554	561	567	574	581	588	596	601	609	617
−13	545	553	560	566	572	580	587	595	600	608	615
−12	544	552	558	564	571	579	586	593	599	607	614
−11	542	550	557	563	570	578	584	592	598	606	613
−10	541	549	556	562	569	577	583	591	597	605	612
−9	540	547	554	561	568	575	582	590	596	604	611
−8	539	546	553	560	567	574	581	589	595	602	610
−7	537	545	552	558	565	573	580	588	594	602	609
−6	536	544	551	557	564	572	579	587	593	601	608
−5	535	543	550	556	563	571	578	586	592	600	607
−4	533	541	548	554	562	569	577	584	591	598	605
−3	532	540	547	553	561	568	576	583	589	597	604
−2	531	539	546	552	560	567	574	582	588	596	604
−1	529	537	544	551	558	566	573	581	587	595	603
0	528	536	543	550	557	565	572	580	586	594	601
+1	527	535	542	549	556	563	571	579	585	593	600
+2	525	533	540	547	554	562	570	578	584	592	599
+3	524	532	539	546	553	561	568	577	583	591	598
+4	523	530	538	545	552	560	567	575	582	590	597
+5	521	529	537	543	551	559	566	574	581	589	596
+6	520	528	535	542	549	557	565	573	579	587	595
+7	519	526	534	541	548	556	563	572	578	586	594
+8	517	525	532	540	547	555	562	570	577	585	593
+9	516	524	531	538	546	554	561	569	576	584	592
+10	514	522	530	537	544	553	560	568	575	583	591
+11	513	521	528	535	543	551	559	567	574	582	590
+12	512	520	527	534	542	550	557	565	572	580	589
+13	510	518	526	533	541	549	556	564	571	579	587
+14	509	517	525	532	539	547	555	563	570	578	586
+15	507	515	523	530	538	546	554	562	569	577	585
+16	505	513	521	528	536	544	553	561	568	576	584
+17	504	512	520	527	535	543	551	560	567	575	583
+18	502	510	519	526	534	542	550	559	566	574	581
+19	501	509	517	524	533	541	549	557	564	572	580
+20	500	508	516	523	531	539	548	556	563	571	579
+21	498	506	515	522	530	538	546	555	562	569	578
+22	497	505	513	520	528	537	545	554	560	568	577
+23	495	503	511	519	527	535	544	552	559	567	576
+24	493	502	510	517	526	534	543	551	558	566	574
+25	492	500	509	516	525	533	541	550	557	565	573
+26	490	498	507	515	523	531	540	548	556	564	572
+27	489	497	506	513	522	530	539	547	555	563	571
+28	487	495	504	511	520	529	537	546	553	561	570
+29	486	494	503	510	519	527	536	544	552	560	569
+30	484	492	501	509	518	526	535	543	551	559	568

Źródło: tabela ASTM 54, stosowana w rozliczeniach handlowych gazu płynnego. Zakres od −25 °C do +30 °C. Pobierz wersję do druku (PDF).

Wiesz, co masz w zbiorniku. A czy to zapisujesz?

Każde napełnienie zbiornika trzeba udokumentować — wymaga tego § 46 rozporządzenia Dz.U. 2022 poz. 68. Przy badaniu UDT brak ewidencji jest problemem właściciela. Przygotowaliśmy gotową książkę napełnień do druku — za darmo, bez zapisów.

Pobierz książkę napełnień (PDF) Zamów gaz

Więcej materiałów znajdziesz w dziale Pliki do pobrania, a koszt ogrzewania policzysz w kalkulatorze dla domu.

Najczęstsze pytania

Ile kilogramów gazu mieści się w 1 litrze?

Od 0,484 do 0,628 kg, zależnie od temperatury i składu. Dla czystego propanu przy +15 °C to 0,507 kg/l. Dla mieszanki 50/50 przy tej samej temperaturze — 0,546 kg/l. Popularne „0,5 kg/l” to zaokrąglenie, które przy większych dostawach daje błąd liczony w setkach kilogramów.

Ile litrów gazu to 1 kilogram?

Odwrotność gęstości. Przy 0,507 kg/l jeden kilogram to około 1,97 litra, przy 0,585 kg/l — około 1,71 litra. W skrajnych warunkach z tabeli zakres rozciąga się od 1,59 do 2,07 litra na kilogram.

Czy gęstość gazu w zbiorniku zmienia się po dostawie?

Tak — bo zmienia się temperatura gazu. Rozliczenie robi się jednak zawsze na podstawie gęstości i temperatury zmierzonych w momencie napełniania, a te wartości drukuje licznik cysterny.

Dlaczego zbiornik napełnia się tylko do 85%?

Bo gaz płynny rozszerza się wraz z temperaturą i musi zostać miejsce na fazę gazową. Limit 85% pojemności wynika z § 44 rozporządzenia Dz.U. 2022 poz. 68. Zbiornik 2700 litrów przyjmie więc około 2295 litrów gazu.

Jaka mieszanka nadaje się do ogrzewania domu?

Propan techniczny, minimum 95% propanu. Mieszanki z większym udziałem butanu przy ujemnych temperaturach słabo odparowują, co przy zbiorniku naziemnym kończy się spadkiem ciśnienia i wygaszeniem kotła.

Temperatura (°C):

Gęstość (kg/dm³):

Propan:

Butan: